چشم امید محیط زیست به دیپلماسی آبی

سلامت نیوز:خوزستان سرزمين تالاب ها، رودخانه هاي خروشان، نفت، نخلستان و مزارع بزرگ؛ بهشتي كه در سال های گذشته زندگي در آن روياي هر ايراني بود. اما زندگي در جلگه خوزستان باوجود تمامي اين نعمت هاي خدادادي به كابوسي براي مردمانش تبديل شده است. به گزارش سلامت نیوز به نقل از قانون ، زندگي اسفبار خوزستاني ها، پاي ثابت اخبار در چند دهه گذشته بوده است. تجاوز و حمله رژيم بعث عراق، هجوم ريزگردها، قطع آب و برق آن هم در اوج فصل گرما، خشكي مزارع و باير شدن دو ميليون هكتار نخلستان، فاجعه اي به نام سد گتوند و شوري آب كارون؛ همه اين مشكلات از بهشت ايران زمين جهنمي براي ساكنان آن ساخته است. عرصه چنان بر مردم خوزستان تنگ شده كه مهاجرت را به ماندن در زادگاه خود ترجيح داده اند. براساس آمار، گرد و منشأ گرد و خاك خوزستان و غرب كشور كه در برخي از مواقع حتي ۲۵ استان را نيز در بر مي گيرد، به ناپايداري اكولوژيكي در منطقه ميان رودان و عربستان بازمي گردد. اين مسائل ناشي از دو اتفاق انساني بوده كه دولت هاي تركيه و عربستان به آن دامن زده اند.دولت عربستان چندين ميليون هكتار از اراضي را كه به وسيله آب هاي فسيلي مشروب مي شدند، رها كرده تا بيابان شوند. اين اراضي باير شده تبديل به يكي از كانون هاي اصلي توليد گرد و خاك شده است. دولت تركيه نيز در قالب طرحي به نام گاپ ۸۰ ميليارد مترمكعب از حقابه رودخانه هاي دجله و فرات را با سدسازي هايي كه انجام داد، ربود. اين طرح موجب شد منطقه ميان رودان يا بين النهرين از ۹۰ رودخانه به ابعاد زاينده رود محروم شود. پيامد اجراي طرح گاپ بحران خشكسالي در سوريه و عراق، باير شدن چند ميليون هكتار از اراضي كشاورزي اين كشورها و قطع حقابه هور العظيم از دجله و فرات بود. منشأ دیگر را در عربستان باید جست وجو کرد؛ در گذشته روشي به نام مالچ پاشي براي تثبيت شن هاي روان در صحراي عربستان انجام مي شد اما به دلیل سردی و حتی در برخی موارد خصومت دولت ریاض با ایران، براساس شواهد دولت عربستان به عمد مالچ پاشی را درحال حاضر انجام نمي دهد. عربستان به عمد هيچ تلاشي براي بهبود وضعيت ناپايدار مناطق خود انجام نمي دهد. اما مساله مالچ پاشي در عراق امنيتي است. چراكه آن ها درگير مسائل امنيتي و جنگ داخلي كشور خود هستند و مجالي براي انجام اين كار پيدا نمي كنند. باتوجه به وضعیت جنگی در کشورهایی همانند عراق و سوریه و روابط سرد میان ایران و عربستان؛ به کاهش کانون های تولید گرد و غبار در این کشورها درحال حاضر امیدی نیست در این میان نیز تنها گزینه کشور ترکیه است که دستگاه ديپلماسي ضعیف آبی ایران نیز در این بخش نا امید کننده عمل کرده است. به گفته برخي از كارشناسان، شايد مهم ترين دليل بي تفاوتي وزارت امور خارجه ايران به پروژه هاي مخرب آبي تركيه عدم مطالبه از سوي وزارت نيروست.وزارت نيروي ايران هنوز به اين باور نرسيده است يا نمي خواهد بپذيرد كه سدسازي عامل بحران آب و تخريب محيط زيست است، چراكه اگر وزارت نيرو ايران قبول كند كه سدسازي مخرب و عامل بيابان زايي است، بسياري از پروژه هاي سدسازي داخل كشور نيز تحت الشعاع اين مساله قرار مي گيرند و بايد به بازي سدسازي در ايران نيز پايان داد. مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، معتقد است که دپلماسی می تواند راه مقابله با کانون های گرد و خاک باشد. او به ایلنا گفته است: در حال حاضر تمام کشورهای حاشیه خلیج فارس قربانی گرد و خاک هستند و از آنجا که آمار دقیقی در خصوص کانون های گرد و خاک منطقه ای در دست نداریم، از سازمان هواشناسی درخواست کردیم تا در خصوص شناسایی کانون های بین المللی اقداماتی را انجام دهد. دایره المعارفی از کانون های گرد و خاک خارجی و این که منشا و اثرات آن ها چیست در کشور وجود ندارد. در حال حاضر در حال تجهیز ایستگاه های اهواز و ارومیه هستیم تا بتوانیم منشأ این کانون ها را تشخیص دهیم. همچنین تعیین کنیم؛ ضخامت گرد و خاک و اندازه ذرات چقدر است. فعالیت هایی در سال جاری شروع شده و قرارداد هایی با سازمان های مربوطه منعقد شده و انتظار داریم، در ۶ الی هفت ماه آینده بتوانیم به نتایج خوبی دست پیدا کنیم. معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به مطالعات سال های گذشته در خصوص کانون های گرد و خاک بین المللی ادامه داد: براساس مطالعاتی که در ۴ الی ۵ سال گذشته انجام شده است، بخش هایی از عربستان، سوریه و عراق کانون های فعال در غرب و جنوب ایران هستند. همچنین تالاب هامون که تبدیل به یک کانون گرد و خاک شده ایران، پاکستان، افغانستان و بخشی از کشورهای حاشیه دریای عمان را تحت تاثیر قرار می دهد، از سوی دیگر کانون قره قم در کشور ترکمنستان که حدود دو سال است، فعال شده بخش هایی از شمال شرقی کشور را تحت تاثیر قرار می دهد و امسال تابستان نیز در روزهایی برای شهر مشهد مشکلاتی را ایجاد کرد. اقداماتی که در حال حاضر باید انجام شود؛ علت یابی ایجاد این کانون هاست. برخی از علل این کانون ها به ویژه در عراق و سوریه می تواند ناشی از این باشد که در سال های اخیر با حضور داعش در این منطقه کشاورزی رها شده است. همچنین توده های کم فشار در لایه های پایینی مستقر و باعث شده که با وزش باد خاک ها جابه جا شوند. همچنین این مساله می تواند ناشی از این باشد که ورودی آب به داخل تالاب ها و رودخانه هایی که تالاب ها را تغذیه می کنند، کاهش پیدا کرده باشد. او با بیان اینکه بسیاری از پدیده هایی که امروز منطقه با آن درگیر است، مختص یک کشور نیست، تاکید کرد: گرد و خاک در حال حاضر به یک معضل جهانی تبدیل شده است. ممکن است برخی کانون ها در چین باعث ایجاد گرد و خاک شود و تا فلوریدا درآمریکا برسد. گرد و خاک به یک پدیده فراکشوری تبدیل شده و برای حل این معضل باید از کمک همه سازمان های بین المللی استفاده کرده و نقش و اقدامات کشورها را در مقابله با آن مشخص کرد. به غیر از عربستان که در حال حاضر هیچ آبی ندارد تا آن را کنترل کند؛ مشکلات عراق، سوریه، ترکیه ایران و افغانستان می تواند مساله آب، گرم شدن زمین و کاهش بارندگي باشد که بخشی از آن ناشی از فعالیت های انسانی و بخشی دیگر به دلیل تغییرات اقلیم مربوط است و لازم است که توسط نهادهای بین المللی تمامی این عوامل بررسی شود. معتقدم در حال حاضر نباید به فعالیت های کشوری اتهام زد بلکه باید بررسی های دقیق در خصوص کانون های گرد وخاک در منطقه صورت بگیرد. به طور مثال افغانستان نیز با خشکسالی شدید و متوالی روبرو بوده و ضعف دولت مرکزی باعث شده آب بیشتری را برداشت کند و در اینجا لازم است دیپلماسی آب وارد شده و آنچه که در توافق نامه ها تعیین شده است را پی بگیرد. شرایط در منطقه از نظر آب بسیار بحرانی است و با تغییر اقلیم و ایجاد کانون های گرد و خاک در منطقه روبه رو هستیم. هیچ شکی نیست که هر کشور بالادستی برای قدرت نمایی آب بیشتری را برداشت کرده و آب را کنترل کند و اگر آب کم است، اول نیاز خود را برطرف کرده و بعد به کشورهای پایین دست آب برساند و در اینجا دیپلماسی آب و فشارهای سیاسی باید نقش پررنگ تری داشته باشد. معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اینکه در حال حاضر کانون های بحرانی در اهواز شناسایی شده است، گفت: امسال نیز به لطف خدا بارش ها مناسب بود و بادهای شدید در منطقه نداشتیم و ۶۰ درصد کانون هایی که در اهواز تولید گرد و خاک می کردند مدیریت شده اند. البته برای اینکه پوشش گیاهی در این منطقه به حدی برسد که بتواند مانع گرد و خاک شود نیاز به ۵ الی ۶ سال است. با توجه به اینکه سال گذشته مجلس شورای اسلامی فقط برای مقابله با گرد و خاک در خوزستان بودجه تعیین کرده است در حال حاضر نیز تلاش می کنیم کانون ها را اولویت بندی کنیم و به طور حتم تا پایان سال علت همه کانون ها گرد و خاک در این منطقه مشخص خواهد شد. برخی از این کانون ها به دلیل این است که در بالادست منطقه سد ساخته شده است و آب ها رها نمی شود از همین رو تلاش می کنیم با فشار به وزارت نیرو رها سازی از سدها به صورت سیلابی انجام شود.جنوب شرق اهواز عمدتا مکان هایی است که به دلیل ساخت سد مارون تبدیل به کانون گرد وخاک شده اند و سیلاب ها پس از ساخت این سد دیگر به این منطقه نمی آیند بنابراین می توانیم با رها کردن آب به صورت سیلابی در این منطقه مانع گرد وخاک شویم و اگر به صورت سیلابی آب در این منطقه رها نشود قطعا گرد و خاک آن ادامه خواهد داشت، بنابراین وزارت نیرو باید با همکاری لازم را داشته باشد.